قیام مردمی و  ضد کودتای  28  مرداد 1332  چرا ؟

جایگاه پادشاه در قانون اساسی مشروطیت تا مقطع 1332 چه بود ؟

جایگاه حزب توده در مناقشات داخلی و ضرورت استفاده از قوه قهره علیه آنها

خواننده گرامی در شماره 6  مقالاتم سعی خواهم کرد تا ضمن ادامه مباحث قبلی به شناخت و ریشه یابی انگیزه سیاسیون داخل ایران که منجر به پذیرش حوادث مرداد 32  شد بپردازم . زیرا شواهد تاریخی حاکی از آنند که حتی در اولین سال دولت دکتر مصدق بسیاری از نظامیان و غیر نظامیان در ضرورت پایان دادن به حکومت ایشان متفق القول می شوند .

از سویی مهم ترین سؤالات من نیز از همین جا نشأت گرفتند ؟!.

 1- علت دخالت نیروهای مختلف ایرانی و غیر ایرانی در حوادث مرداد 1332 چه بود ؟

 2-  تفکیک نیروهای عمل کننده و انگیزه هریک در حوادث 25و 28 مردادچه میزان بوده است ؟

 3- انگیزه و طراح و مجری کودتا که بود ؟ دولت حاکم یا پادشاه قانونی ؟

 4- آیا ارتشیان و غیرنظامیان نیز انگیزه هایی داشتند ؟

5- درحمله نظامیان به دولت مصدق اگر انگیزه مالی در بین نبوده ، برای چنین عمل خطرناکی که خطر اعدام تنها بخشی از آن است ، دیگر چه انگیزه قوی دیگری باقی می ماند ؟

کودتا   ،  ضد کودتا    یا   قیام   28 مرداد 1332

بررسی عوامل موثر در ایجاد حوادث مرداد 1332

مصدق : من برای مخالفین پشیزی ارزش نمیدهم

مصدق : از خدا میخواهم بمن رای کبود بدهند و بروم

اوضاع سیاسی کشور تحت تاثیر احزاب چپ و ملیون – دولت و منتقدین

 امیر تیمور کلالی و روایت دولت دکتر مصدق

     محمد ابراهیم امیر تیمور کلالی از اعضای فعال جبهه ملی اول و دوره های بعد، از معدود چهره هایی است که در میان گروه های سیاسی مختلف و حتی متضاد از احترام و مقبولیت بالایی برخوردار است . کلالی ضمن داشتن سوابق طولانی در نمایندگی مجلس پیش از ملی شدن صنعت نفت ، در این ایام نیز در زمره نمایندگان جبهه ملی وارد مجلس شد و دراولین هیئت دولت دکتر مصدق ابتدا وزارت کار سپس در تغییرات کابینه در 9 آذر با حفظ سمت وزارت کار به وزارت کشور رسید و در همان روز با حفظ سمت سرپرست شهربانی هم شد ولی در 14 دی از وزارت کشور و وزارت کار توأمان استعفا کرد .

     از محمد ابراهیم امیر تیمور کلالی مجموعه ای ارزشمند باقی مانده که شامل 5 ماه دستنوشته های روزانه ایشان است که در سال 1377 جمع آوری و درسال 1380 به کوشش مرتضی رسولی پور و توسط  چاپ و نشر نظر به چاپ رسیده است . اما چند افسوس وجود دارد .اول اینکه این وقایع نگاری روزانه فقط از 15 خرداد تا 16 آبان 1330 را دربر می گیرد و این در حالی است که ایشان از 2 اردیبهشت 1330 تا 14 دی همین سال وزیر مهم کابینه بوده است . وی در ماههای آخر همزمان وزیر کار – وزیر کشور و سرپرست شهربانی بوده است . دوم اینکه ایشان هم عضو جبهه ملی و هم دوستی پایداری با بسیاری مقامات مخالف و مستقل ها داشته و حتی یک بار ( حداقل 1 بار) گلایه های خود را در باب مسائل کشور و مسئولیت و ضرورت مداخله محمدرضا شاه درمسایل سرنوشت ساز مملکت را حضوراً به سمع پادشاه جوان ایران می رساند و نیز از طریق حسین علا  وزیر دربار رابطه ای با اعلیحضرت داشته است . لذا ضمن علاقه به دکتر مصدق و فلسفه نهضت ملی ، در امور اجرایی نظرات کاملاً مستقل و متفاوتی داشته که باعث می شود از دگم اندیشی و یکجانبه نگری بری شود . وی به  دفعات مسائل مهم امنیتی را با شخص دکتر مصدق بیان می دارد و گاه بین او و مرادش بگو مگو در می گیرد . سوم اینکه اگر ایشان تا آخر دوره 2 سال ونیم دولت نهضت ملی حضور میداشت و حتی پس از آن نیز نظراتش را در پایان سالهای دهه 1330 توسط خودش باز بینی و رفع عیب می کرد و ناگفته ها را هم بدان می افزود و زود تر منتشر می ساخت ، امروز تاریخ دانان ایران گنجینه ای از وقایع روزانه دولت نهضت ملی در اختیار داشتند. افسوس چهارم برای من است که چرا این کتاب را اینقدر دیر در فروردین 1387 یافتم و از صحت اصل چند واقعه بیشتر و بهتر آگاه میشدم . بطور مثال واقعه 23 تیر 1330 را که به نقل از منابع دیگر در شماره 4 ( شماره قبل ) آوردم با واقعیت تفاوت دارد و گزارش امیر تیمور که بر اساس گزارش داخلی هیئت دولت است صحیح تر و معقول تر میباشد که در شماره های بعد اصلاح شده آنرا خواهم آورد چنانکه برای سایت پدرم – آقای منوچهر یزدی – متن اصلاح شده را تقدیم کردم .

     در مجموع نوشته های امیر تیمور بسیاری از ایده های قبلی من ناشی از مطالعه اسناد و خاطرات ونظرات اشخاص مطلع را تایید می کند و لذا می توان مطالب ایشان را جایگزین حداقل 10 منبع دیگر که شائبه طرفیت و جانبداری در آنها وجود دارد ، قرارداد تا اینگونه مسائل در این تحقیق از بین برود .

     لازم به ذکر است که من برای یافتن سؤالات تاریخی خود که به نوشتن این سری مقالات انجامیده تا کنون بیش از 65 منبع و مأخذ را مورد بررسی قرار داده و از 20 سال قبل تا کنون در صدد یافتن علل و عوامل داخلی و خارجی وقایع 3 اسفند 1299 و مرداد 1332 بوده و هستم و هنوز هم اعتقاد دارم که حجم افسانه ها بیش از تاریخ مستند است و من وظیفه خود دانستم تا حداقل برای نسل جوان و بی اطلاع از تاریخ معاصر ، در موضوع تاریک این به اصطلاح کودتا  چراغی روشن کنم و از بسیاری مردان ومردمان این مرز و بوم که به خیانت متهم هستند ،  رفع اتهام کرده و واقعیت را رونمایی کنم . در مجموع در این شماره به ادامه مباحث قبلی پرداخته و تا حد امکان از نظرات امیر تیمور کلالی بهره خواهیم گرفت و در شماره بعد به تحلیل عملکرد سال اول دولت نهضت ملی و مخالفین خواهیم پرداخت .واینک روزشمار امیر تیمور کلالی را با هم مرور میکنیم :

بررسی عوامل موثر در ایجاد حوادث مرداد ۱۳۳۲ 

داستان خلع ید تا توقف فروش نفت

چرا مصدق هر پیشنهادی را رد میکرد ؟

خواننده گرامی طی 3 شماره اول مجموعه مقالات پرسش از تاریخ یعنی تا اردیبهشت 1330 جبهه ای فراگیر از دولت ، پادشاه جوان و دموکرات  ، مردم ، مجلس شورای ملی و سنا ، بسیاری از احزاب ، روحانیت ، ارتش و شهربانی را می یابد که همگی خواهان ملی شدن نفت ایران هستند ولی این جبهه فراگیر ظرف یک سال بعد به گروههای متشتت بدل گشته و بعد از 2 سال به کلی از هم می پاشد .

تشکیل کابینه دکتر مصدق و اولین پیام های وی برای مردم

7 اردیبهشت 1330 جمال امامی نماینده مجلس با توجه به اصرار دکتر مصدق در انتخاب نخست وزیری که بتواند عین قوانین کمیسیون نفت را دقیقاً انجام دهد به دکتر محمد مصدق پیشنهاد قبول نخست وزیری نمود و وی نیز بی قید و شرط پذیرفت و از صد نفر نمایندگان حاضر در مجلس هفتاد و نه نفر به زمام داری مصدق رای دادند.

9 اردیبهشت 1330  دکتر مصدق در اولین پیام خود به ملت ایران می گوید : " هموطنان عزیز، تردید ندارم که برای قبول این کار و بار گرانی که بدوش گرفته ام از بین می روم ، چون مزاج من متناسب با قبول چنین وظیفه مهمی نیست ولی در راه شما جان چیز قابلی نیست ، از صمیم قلب راضی هستم که آنرا فدای آسایش شما کنم ، قضیه نفت سبب شد که من این بار گران را بدوش بکشم .هم اکنون خدا می داند تا کی بتوانم آنرا تحمل کنم ".( منبع : کتاب افسانه مصدق- استاد رحیم زهتاب فرد - نشر علمی – 1376 – ایشان مدیر روزنامه "اراده آذربایجان " در سالهای 1328 تا 1357 و نماینده مجلس شورای ملی دوره های 21 و 23 بودند )   

    دکتر مصدق در این پیام و در مصاحبه مطبوعاتی بعدی خود  کوچکترین حرفی از برنامه های قاطعانه و حرکتهای محکم و شجاعانه آتی دولت یکپارچه و هدفمند نهضت ملی ؛ به مدد نیروی اندیشه و جبهه فراگیر ملی یا استفاده از ابزارهای قانونی بین المللی برای مبارزه با اهریمن خارجی تا تأمین حقوق حقه ایرانیان و حفظ مصالح و منافع ملی نمی زند !!!  و به جای همه اینها می گوید " ... تا چند روزقبل که نماینده مردم در مجلس ، در صف اقلیت بودم برای رفع بدبختی آنها غیر از آه و ناله کار دیگری نداشتم ولی بعد که در رأس دولت واقع شدم و باید خود چاره جوئی و رفع بدبختی ها کنم دستهایم بسته و پاهایم را می خواهند طوری ببندند که حتی یک قدم نتوانم حرکت کنم ..." !؟!؟  براستی بیچاره ملتی که چشم امیدش به چنین رجل سیاسی باشد .

کودتا   ،  ضد کودتا    یا   قیام   28 مرداد 1332

مصدق عاشق اخذ اختیارات بود  حتی از جبهه ملی  !!

اولین شکست پارلمانی جبهه ملی چه بود  ؟

      در شماره دوم سلسله مقالات " پرسش از تاریخ " به مجموعه ای از اظهارات عبدالحسین مفتاح و استاد ابراهیم صفایی در مورد اوضاع داخلی ایران خصوصا " اختلاف بعضی اعضای جبهه ملی با دولت " و نیز توافق بسیاری از گروه ها برای جایگزینی دولت دکتر محمد مصدق با یک دولت قوی اشاره کردیم و دلایلی را ارائه دادیم . از جمله این دلایل می توان به بحث عدم اعتماد مصدق به جبهه ملی ، توسل به نیرنگ برای تامین خوراک روحی مردم از جمله در مورد ضرورت جنگ با عراق  اشاره کرد که بطور خلاصه در گذشته آمد . ولی با  توجه به سؤالات و ابهاماتی که برای بعضی خوانندگان بوجود آمده سعی کردم تا از شماره 3 به بعد به دنبال ریشه های تصویب قانون ملی شدن نفت تا تشکیل دولت دکتر مصدق پرداخته ، تا بتوانم خوانندگان را بیش از پیش در جریان وقایع پیش و پس از تشکیل دولت دکتر مصدق قرار داده و به بعضی سؤالات مطروحه در مورد مقالات 2 شماره قبل پاسخ دهم .

     ضمن آنکه در این مرحله سعی دارم تا بعضی خلاء های دو مقاله قبل را پوشش داده و خوانندگان نا آشنا را با جزئیاتی از روحیه مردم ایران و بعضی اعضای نام آشنا و تاریخ ساز کشورمثل دکتر مصدق ، سرلشگر زاهدی ، حائری زاده ، حسین مکی ، دکتر بقایی.... را آشتا سازم تا درک گفته های افرادی چون عبدالحسین مفتاح معاون وزیر امور خارجه دکتر فاطمی و نظایر وی آسان تر شود . در سطور بعدی می بینید که نمایندگان مجلس شانزهم تقریباً بدون استثنا اعم از عضو یا غیرعضو جبهه ملی چگونه چشم انتظار تعیین تکلیف قرارداد الحاقی واصلاحات قرارداد جدید شرکت نفت ایران وانگلیس  بودند و چگونه در برابر فعالیتهای غیر قانونی دولتها می ایستادند  . همین افراد بعدها در مواردی جلو دکتر مصدق نیز ایستاده  و فعالیت های غیر قانونی وی را زیرسؤال بردند . دراین میان محمد رضا شاه پهلوی نیز از این قاعده کلی جدا نبوده و پا به پای مردم و مجلس این خواسته تاریخی ملت ایران را پی گیری می کرده است و حتی در مواردی با تصویب فوری قانون ملی شدن صنعت نفت و حمایت از نخست وزیری دکتر مصدق و اقدامات دیگری که  در شماره 4 خواهید خواند نقش  تسهیل کننده را از خود نشان می داده است .

کودتا   ،  ضد کودتا    یا   قیام   28 مرداد 1332

بررسی عوامل موثر در ایجاد حوادث مرداد 1332

مشکلات درونی جبهه ملی ، دولت  و قدرتهای خارجی